Филология

Мақалада XX ғасырдың көрнекті жазушысы Ілияс Есенберлиннің өмірі мен қызметі суреттелген. Оның балалық жəне бозбала шағы саяси төңкеріс, азаматтық соғыс, 1930 жылдардағы қайғылы оқиғалар секілді қазақ халқының қасіретті жылдарымен тұспа-тұс келгендігі айтылған. Оның бірқатар өлең шумақтарына əн жазылғандығы, əндерінің бірнеше кинофильмдерде орындалғаны, оның поэма да жазғаны, драматургия тəжірибесінің сəттілігі айрықша айтылған. Есенберлинге тəн асқан жауынгершілік жəне жазушылықты өте жоғары бағалап құрметтеу оның үлкен əдеби жанр-роман жазуға көшуін едəуір кешеуілдеткені көрсетілген. Оның ондаған жылдар бойы жинақтаған поэзиялық, сценарийлік, драматургиялық тəжірибесі Есенберлин феноменінің негізін қалап, жазушының кемел шағында жыл сайын бір романнан жазып отыруына мүмкіндік бергені дəлелденген. Оның шығармаларының қазақ əдебиетінің алтын қорына еніп, ұлттық құндылық болып табылатындығы жалпыланған.
2015

Мақалада Қытайдағы қазіргі заман қазақ əдебиетінің қалыптасуы мен даму барысы жалпы қытай халқының сол тұстағы саяси-əлеуметтік жағдайымен, мəдени тірлігімен бірлестіре отырып қарастырылады. Қазіргі заман қазақ əдебиетінің қалыптасып, даму жолында қалам тартқан ақындардың кемелденіп, рухани жетілуіне халықтық бай фольклор, шығыс əдебиеті, Абай мұрасы сынды үш үлкен мектептің тірек болғаны, сонымен бірге таяу заманғы қазақ əдебиетінің тарихы айтыс өнерімен де тығыз байланыста болып, айтыскерлік бұл дəуірде таңдаулы дəстүр болып қалыптасқаны, арнау өлең жасампаздығы да сол заман ақындарында тағы бір түрлі əдеби ауқымға айналғаны айқындалды. Бұл дəуірдегі ақындардың бірімен-бірі ілесе, қатарласа шығып, бір бағытта, бір мақсатта қалам тартып, əдеби орта қалыптастырғаны, əдебиеттің тақырып өрісі кеңейіп, мазмұн- мəнері жаңаланғаны пайымдалды. Түр, жанр, формасы жөнінен алғанда ХІХ ғасырдан ХХ ғасырдың алғашқы жартысына дейінгі қытай қазақ əдебиеті өзгеше өзіндік өңірлік ерекшелігімен көзге түсетіні тұжырымдалды.
2015

Мақалада ХІХ ғасырдың көрнекті ағартушысы, педагогы Ыбырай Алтынсариннің əдеби қызметіне көңіл бөлінген. Оның қазақтың əдеби тілінің қалыптасуы мен дамуына қосқан үлесі туралы қорытынды жасалған. Алтынсариннің əдеби шығармаларында ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ халқының өміріндегі тарихи жəне əлеуметтік өзгерістер суреттелген. Бұл шығармаларда халықты отырықшылдыққа, еңбексүйгіштікке, шындыққа шақырғандығы баяндалған. Өз заманының көрнекті ағартушы ретінде Ы.Алтынсарин Л.Н.Толстойдың, К.Д.Ушинскийдің, И.А.Крыловтың еңбектерін ана тіліне аударғандығы бейнеленген.
2015
Тег: Ақын

Мақалада зерттеу нысанына алынған мəселе — қазіргі фольклортанудағы өзекті тақырыптардың бірі. Қазақ ауыз əдебиетінде жеке сала болып қалыптасқан жəне əлі де болса жалғасын тауып келе жатқан балалар фольклорының көкейкесті мəселелері ғылыми тұрғыда қарастырылған. Автор балаларға арналған ойын түрлері мен өлеңдердің жас ұрпақты тəрбиелеудегі алатын орнына тоқтала келіп, олардың жеке тұлға қалыптастыру жолындағы психологиялық, педагогикалық маңызына зерттеу жасаған. Балаларға арналған қазақтың халық ойындарының түрлерін жəне оларға байланысты өлеңдердің шығуы мен айтылу ерекшеліктерін саралады. Ұлтымыздың байырғы балалар ойындары бүгінгі дамыған қоғамға сай өзгеріске ұшырауына нақты көңіл аударылған. Қазақтың байырғы балалар ойындарын қазіргі кездегі заман дамуына сай түрленуі мəселесін салыстырмалы тұрғыда талдаған.
2015
Тег: Спорт

Мақалада қазақ тіліндегі этномəдени лексиканың батырлар жырындағы қолданысы қарастырылған. Тіл этностың бүкіл рухани, мəдени байлығының негізгі көрсеткіші болып табылатындығы жəне ұлт тіліндегі этномəдени лексика ұрпақтан ұрпаққа жетіп отыратын мəдени мұра болып саналатындығы сөз етілген. Этнолексикалық қолданыстардың мəтін ішіндегі көрінісі негізінде ұлт тіліндегі қызметі айқын көрінетіндігі айтылған. Батырлар жырынан алынған этномəдени лексика ұлт тарихын айқындайтын ақпарат көзі болатындығы нақты мысалдар арқылы берілген. Этномəдени лексика ұлттық-тарихи колорит жасауда таптырмайтын тілдік құрал болатындығы айқындалған.
2015
Тег: Лексика

Мақала тіліміздегі шылау сөз табының тілдік табиғатына арналған. Шылау сөздердің морфологиялық құрылымы мен лексикалық-грамматикалық мағыналары қарастырылды. Авторлар шылаудың басқа сөз таптарынан айырмашылықтарын көрсете отырып, оның толық мағынасының болмайтыны, сөйлем ішінде шылау сөздер сөйлем мүшесі бола алмайтыны, шылаулар сөз бен сөзді не сөйлем мен сөйлемді салаластыра, сабақтастыра байланыстырып немесе толық мағыналы сөздің жетегінде оған қосымша мəн үстей қолданылатыны, түрленбейтіні жəне басқа сөз таптарынан жұрнақ арқылы жасалмайтыны нақты мысалдар негізінде талданған. Шылаулар лексикалық мағынасынан айырылу нəтижесінде туған көмекші сөздер ретінде саналады деген қорытынды жасалған.
2015

Мақалада қазіргі түркі тілдеріндегі жабайы аңға қатысты атаулардың сипатына тарихи-салыстырмалы талдау жасалған. Түркі тілдеріндегі жабайы аңға қатысты атаулардың өзіне тəн ерекшеліктері қарастырылып, мысалдармен дəлелденген. Түркі тілдеріндегі жабайы аңға қатысты атаулардың сипатын көрсетуде зерттеушілер еңбектері арқылы қыпшақ, оғыз, қарлұқ, бұлғар, ұйғыр-оғыз тобындағы тілдердегі дамуы мен қалыптасуы, жеке тілдерге қатысты өзгешеліктері қарастырылған. Түркі тілдеріндегі жабайы аңға қатысты атаулардың ерекшеліктерін, айырмашылықтарын, ортақтықтарын көрсету барысында көне жазба ескерткіштері материалдарымен байланыста талдау жасалған, түркі тілдерінің тарихи грамматикасына қатысты мəліметтер келтірілген.
2015

Мақала қазақ мектептеріндегі 5–6-сынып оқушыларын ағылшын тілінде ауызекі сөйлеуге үйретудің жəне сөйлеу тілін дамытудың кейбір тиімді жолдарын қарастыруға арналған. Ауызша сөйлеу — қатынас жасау процесінде адамның тіл амалдарын пайдалану арқылы пікір, ой білдіру əрекеті. Мектеп оқушыларының шетел тілінде сөйлеу тілін ойын ойнау, жұмбақ шешу, өлең айту, ребус-кроссворд шешу, бейнефильм көру жəне тағы басқа жолдар арқылы дамытуға болады. Ағылшын тілінде ауызша сөйлеуді меңгеруде мəтінмен жұмыстың да маңызы зор. Зерттеу барысында ауызекі сөйлесу тілін ұстарту жұмыстарының қатысымдық əрекет бағыты, оның ауызекі сөйлеу икемділіктері мен дағдыларын дамытудағы жүйесі нақтыланды. Тіл дамыту жұмысында жүргізілетін жаттығу жұмыстарының əдістемелік жүйесі жасалды.
2016
Ағылшын тілінде ауызша сөйлеуге үйретудің кейбір тиімді жолдары

Мақала мамандыққа қатысты тілдік оқытудың тиімді педагогикалық əдістері мен тəсілдеріне арналған. Қазіргі кезде қазақ тілін кəсіби негізде оқытуда жəне оның құрамдас бөлігі ретінде қазақша терминдік сөздерді ғылыми негізде оқыту, мақсаты мен мағынасын түсінуде күрделі өзгерістер болып жатыр. Соның ішінде болашақ маманның қалыптасуына, табысты жұмыс істеуіне жəне қатысымды құзыреттілігінің дамуына кəсіби қазақ тілінің атқаратын рөлі ерекше. Қазақ тілін меңгеруде ауызекі сөйлеуге ғана емес, қатысымды-ақпаратты, қатысымды-когнитивті, қатысымды-əлеуметтік шеберліктерінің кешенді қалыптасуына басты назар аударылады. Осыған байланысты бірінші жолға адамның қалай сөйлейтіндігі ғана емес, не айтатындығы қойылады.
2016

Мақалада ХV ғасырдың көрнекті ақын-жырауы Қазтуған жыраудың өмірі мен қызметі баяндалған. Қазтуған дарынды ақын ғана емес, сондай-ақ ірі əскери қолбасшы жəне өз заманының саяси қайраткері болғандығы айтылған. Ақынның өмір сүрген кездегі барлық маңызды саяси оқиғалар көрініс тапқан оның əдеби шығармаларына кеңінен баға берілген. Қазтуғанның шығармашылық мұрасы отандық поэзияның қалыптасуы мен дамуы үшін үлкен маңызға ие болғаны, оның ақын- жыраулардың кейінгі буыны үшін шешен сөздің үлгісі болғандығы көрсетілген.
2016
Тег: Ақын

Мақалада əдебиет теориясындағы өзекті мəселелерінің бірі — көркем нарративтің орны қарастырылды. Сонымен қатар авторлар негізгі теориялық түсініктер мен əр түрлі көзқарастардың оқиғаға қатысын сөз ете отырып, көркем мəтін мен нарративтің сюжетті дамытудағы орнын талдап көрсетті.
2016

Мақалада қазақ прозасының қалыптасу кезеңіндегі факторлар талданды. Ұлттық прозаның пайда болуындағы шетел əдебиетінің ықпалы, қазақ жазушыларының шетелдік əдебиеттен жасаған аудармаларының ролі қарастырылды. Прозалық шығармаларды аударудың Ы. Алтынсарин мен Ш. Құдайбердіұлы жасаған тəжірибелері мысалға алынды. Проза жанрының жылдам өркендеп кетуіндегі «жедел даму» құбылысының мəні зерттелді. Əлемдік əдебиетте қалыптасқан жанрлық- стильдік ерекшеліктердің қазақ əдебиетіне келіп орнығуы жан-жақты түсіндірілді.
2016